Zagađujuće materije kratkog životnog veka u vazduhu

Zagađujuće materije kratkog životnog veka u vazduhu koje utiču na klimatske promene uključuju: crni ugljenik, metan, hidrofluorougljenike (HFC) i troposferski ozon. One doprinose potencijalom globalnom zagrevanju koje je mnogo puta veće od onog uzrokovanog ugljen-dioksidom.

One imaju značajan negativan uticaj na bezbednost hrane, vode i vazduha, ali i na ekonomsku sigurnost, kako direktno kroz negativne efekte na javno zdravlje, poljoprivredu i ekosisteme, tako i indirektno kroz njihov uticaj na klimu.

Iako relativno kratkog životnog veka oni imaju snažan potencijal za zagrevanje atmosfere. To znači da strategije za smanjenje emisija ovih materija mogu doneti velike boljitke u smanjenju klimatskih promena.

Procenjuje se da na globalnom nivou ukupna emisija crnog ugljenika može da se smanji za 70%, a  metana za 40% do 2030. godine. Moguće smanjenje emisije HFC-a procenjuje se na 99,5% do 2050. godine.

Metan

Metan je druga po redu zagađujuća materija u atmosferi po doprinosu globalnom zagrevanju, odmah posle ugljen-dioksida:

• Uticaj na zagrevanje: Metan ima uticaj zagrevanja 86 puta jači od CO2 po jedinici mase tokom perioda od 20 godina.
• Životni vek: Metan ima atmosferski životni vek od oko 12 godina.
• Emisija: Preko 60% emisije metana potiče od ljudskih aktivnosti.
• Izvor: Poljoprivreda je najveći izvor emisije metana – odgovorna je za čak 40% emisije metana.

Crni ugljenik

Crni ugljenik je zagađujuća materija u vazduhu koja ima štetni uticaj na zdravlje ljudi, useve,  ekosisteme i klimu:

• Uticaj na zagrevanje: Crni ugljenik ima uticaj zagrevanja do 1.500 puta jači od CO2 po jedinici mase
• Životni vek: Prosečni atmosferski životni vek čestica crnog ugljenika je 4-12 dana.
• Emisija: Oko 5,8 miliona tona crnog ugljenika je emitovano u 2019.
• Izvor: Energija za domaćinstvo čini skoro polovinu globalnih emisija crnog ugljenika na globalnom nivou.

Hidrofluorougljenici (HFC)

Hidrofluorougljenici (HFC) imaju ogroman uticaj na potencijalo globalno zagrevanje koji je mnogo puta veći od uticaja koji ima ugljen-dioksid:

• Uticaj na zagrevanje: Najzastupljeniji HFC zagreva planetu 3.790 puta više od CO2 tokom perioda od 20 godina.
• Životni vek: HFC imaju prosečan životni vek od 15 godina u atmosferi.
• Izvor: Zagađenje HFC-ovima je posledica ljudske aktivnosti, a koristi se u opremi za hlađenje.
• Rast: Upotreba HFC-a raste preko 10% godišnje.

Troposferski ozon

Ozon je gas staklene bašte. On je zagađujuća materija u vazduhu štetna za ljudsko zdravlje, ali i poljoprivredne useve i ekosisteme:

• Životni vek: Troposferski ozon ima atmosferski životni vek u rasponu od nekoliko sati do nekoliko nedelja u zagađenim urbanim regionima.
• Uticaj: Ozon apsorbuje zračenje, delujući kao jak gas staklene bašte i menjajući isparavanje, formiranje oblaka i cirkulaciju atmosfere.
• Poljoprivreda: Procenjeni gubici globalne proizvodnje useva zbog ozona iznose 79–121 milion tona, u vrednosti od 11–18 milijardi dolara godišnje.
• Zdravlje: Dugotrajna izloženost zagađenju vazduha ozonom povezana je sa 1 milion prevremenih smrti godišnje zbog respiratornih bolesti.

Zagađujuće materije kratkog životnog veka u vazduhu utiču na zdravlje

Borba protiv zagađujućih materija kratkog životnog veka u vazduhu je ključna za smanjenje efekata klimatskih promena i zaštitu zdravlja ljudi.
S obzirom na njihov kratki životni vek, smanjenje emisija može brzo doneti značajne koristi. Međunarodna saradnja, inovacije u tehnologiji i politika koja podržava smanjenje emisije ovih materija u vazduh mogu igrati ključnu ulogu u postizanju ciljeva održivog razvoja i zaštite životne sredine.

Poznato je da zagađenje vazduha doprinosi nastanku i razvoju brojnih bolesti – ne samo pulmoloških, već i kardiovaskularnih, endokrinoloških i oftalmoloških oboljenja. Upravo zato smanjenje emisija ovih materija ima i neposredan javnozdravstveni značaj.

VIDI TAKOĐE: Kako zagađen vazduh doprinosi stvaranju katarakte
VIDI TAKOĐE: Zagađenje vazduha i dijabetes – nova naučna saznanja
VIDI TAKOĐE: Zagađen vazduh i profesionalna oboljenja – ima li rešenja?

Više informacija o ovoj temi može se naći na https://www.ccacoalition.org

Zagađujuće materije kratkog životnog veka i u vašem domu

Uticaj zagađujućih materija kratkog životnog veka u vazduhu ne završava se na globalnom nivou. Njihove emisije utiču i na kvalitet vazduha u urbanim sredinama. Taj vazduh ulazi u objekte kroz ventilacione sisteme. Zato projektovanje ventilacije i prečišćavanja vazduha mora uzeti u obzir spoljašnje izvore zagađenja. Integrisani pristup kvalitetu vazduha postaje deo savremenog inženjerskog standarda.

Zato u savremenoj praksi projektovanje ventilacionih sistema podrazumeva analizu spoljašnjih i unutrašnjih izvora zagađenja. Upravo takav pristup primenjuje i stručni tim Marquis Intelligence u svojim projektima.

Ovaj tekst deo je serijala „Kvalitet vazduha, ekologija i održivost“ kompanije Marquis Intelligence. Serijal se bavi izvorima zagađenja, tehničkim i tehnološkim rešenjima i njihovim uticajem na kvalitet vazduha.
Dokument: MI-AES-001.24 – Zagađujuće materije kratkog životnog veka u vazduhu.